پس هيچ اشاره به چيزى نماند ؛ چنانچه حق تعالى مى فرمايد : « كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ * وَيَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَالْإِكْرامِ » « 1 » و « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ » « 2 » ومصداق اين معنى قول رسول اللَّه صلى الله عليه وآله است كه : إنّ للَّه‌سبعين ألف حجاب من نور وظلمة لو كشفت لأحرقت سبحات وجهه ما انتهى إليه بصره من خلقه « 3 » . « حجاب ظلمانى » عالم جسماني و « حجاب نوراني » عالم روحاني بود واين فقره اشاره است به مقام فنا وبروز از ورأى حجاب حجب صفات به عرصهء كشف ذات واين محض تنزيه ذات است از تعدد أسمائي واين را مقام احديّت جمع ذات مى نامند . وچون كميل استعداد وافر داشت وبه سبب مرشد كامل نيز استعداد أو قوّت بگرفت وبه اهتزاز آمد ، اكتفا به اين جواب نكرد ودانست كه اين كشف گاهى حاصل مىشود وحال آن كه صاحبش در مقام تلوين است وبر مقام وحدت دلالت نمىكند مگر بالالتزام واين كه ذات احديت هرگز از صفات لازمه خالى نيست . فقال : زِدْني بياناً ؟ قال عليه السلام : مَحْوُ الْمَوْهُوم مَعَ صَحْوِ الْمَعْلُوم يعنى / 211 / « حقيقت » ازالهء وجود خلق است در نزد تجلى وجود حق ، و « مو هوم » امرى را گويند كه حقيقت نداشته باشد . وچون وجود خلق امرى زايل ومو هوم وغير ذي حقيقت بود تعبير از آن به مو هوم نمود وچون وجود حق تعالى ثابت وحقيقة الحقايق است وهيچ چيزى بي أو ثابت نيست وحقيقت ندارد بلكه همهء اشيا به أو

--> ( 1 ) . سورهء الرحمن ، آيهء 26 و 27 . ( 2 ) . سورهء قصص ، آيهء 88 . ( 3 ) . بحارالأنوار ، مجلسي ، ج 55 ، ص 45 ؛ المعجم الكبير ، طبرانى ، ج 6 ، ص 148 .